Przejdź do treści
Szkocja
Kuchnia i kultura

Haggis: co to jest i gdzie go spróbować

Redakcja Szkocja6 min czytania
Haggis
Fot. Kim Traynor, CC BY-SA 3.0

Haggis to tradycyjna szkocka potrawa z podrobów owczych, owsianki i przypraw. Ten tekst wyjaśnia, czym jest haggis, jak smakuje, gdzie w Szkocji go zjeść i czym jest Burns Night. Znajdziesz tu też informacje o wersji wegetariańskiej oraz o tym, czy haggis da się kupić poza Szkocją.

Czym jest haggis?

Haggis po polsku to tradycyjna szkocka potrawa, która łączy cechy kiełbasy i puddingu. Bazą są podroby owcy: serce, wątroba i płuca. Mięso drobno siekane jest z cebulą, owsianką, łojem, przyprawami i solą. Całość miesza się z wywarem i gotuje.

Tradycyjnie masa trafia do owczego żołądka, który pełni rolę osłonki. Dziś coraz częściej używa się sztucznego osłonku, zwłaszcza w tańszych produktach. W tradycyjnym przepisie płuca stanowią od 10 do 15 procent masy mięsnej.

Smak opisuje się jako orzechowy i wyrazisty. Angielskie wydanie Larousse Gastronomique z 2001 roku pisze, że choć opis nie brzmi zachęcająco, haggis ma znakomitą, orzechową konsystencję i smaczny, wytrawny smak.

Haggis podaje się z puree ziemniaczanym i puree z brukwi, które w Szkocji nazywa się „tatties” i „neeps”. Całość często popija się szklaneczką whisky. Szerszy obraz tej kuchni znajdziesz w artykule o kuchni szkockiej.

Jeśli chcesz poznać smak haggis w klimacie szkockiej tradycji, warto zarezerwować wieczór z muzyką ludową w Folk and Haggis Edinburgh. (link partnerski)

Skąd pochodzi haggis?

Najstarsze spisane przepisy z nazwą zbliżoną do haggisu pochodzą z około 1430 roku. Nazwa „hagws” lub „hagese” pojawiła się w Anglii w tym samym czasie, a dziś danie uznaje się za tradycyjnie szkockie. Kilka lat przed 1520 rokiem wystąpiła ona też w szkockim wierszu „Flyting of Dunbar and Kennedy”.

Gervase Markham opisał danie w 1615 roku w książce „The English Huswife”. Przepis zawierał owsiankę, krew i wątrobę zwierzęcia.

Prawdziwa popularność przyszła wraz z poematem Roberta Burnsa „Address to a Haggis” z 1786 roku. Utwór sprawił, że haggis stał się symbolem Szkocji. W czasach Burnsa danie było tanie i pożywne, więc jadali je przede wszystkim ubodzy.

Istnieje kilka teorii o pochodzeniu. Alan Davidson uważa, że podobne potrawy znali starożytni Rzymianie. Clarissa Dickson Wright twierdzi, że danie powstało jako sposób na szybkie przygotowanie podrobów w pobliżu miejsca polowania. Walter William Skeat wiązał nazwę z dawnym słowem oznaczającym rąbanie, a Dickson Wright sugerowała skandynawskie korzenie. Popularne są też opowieści o pasterzach bydła, którzy zabierali haggis w długą drogę do Edynburga.

Jak smakuje haggis i jak się go podaje?

Haggis ma drobną, lekko kruchą strukturę, bo mięso jest drobno posiekane i wymieszane z owsianką. Smak jest wytrawny, z nutą przypraw. Całość przypomina w smaku dania z podrobów, nie jest jednak ostra.

Najczęściej podaje się go jako danie główne z puree ziemniaczanym i brukwiowym. Do tego często dodaje się kieliszek szkockiej whisky, którą w Szkocji nazywa się „dram”. Przy takim zestawie haggis jest pełnym posiłkiem.

Haggis można upiec, ugotować lub usmażyć w głębokim tłuszczu. Te same składniki występują w różnych formach, więc wybór zależy od tego, czego oczekujesz od posiłku. Osoby zainteresowane tym trunkiem mogą też zobaczyć region Speyside, a ogólny przegląd znajdziesz w tekście o szkockiej whisky.

Czy istnieje wersja wegetariańska haggisu?

Tak. Pierwszy wegetariański haggis pojawił się na rynku w 1984 roku. Dziś jest to popularna alternatywa, zwłaszcza podczas kolacji Burns Night, na której często podaje się wersję bez mięsa.

Zamiast podrobów wegetariańska wersja zawiera roślinne składniki, najczęściej:

  • różne rodzaje soczewicy i grochu łuskanego,
  • fasolę adzuki, czerwoną i borlotti,
  • orzeszki ziemne i inne orzechy,
  • owies i jęczmień,
  • grzyby, cebulę i marchew.

Przy wyborze sprawdź skład na opakowaniu lub w menu, bo różne marki mogą różnić się przyprawami i składnikami.

Gdzie zjeść haggis w Szkocji?

Najłatwiej spróbować go w barach i restauracjach szybkiej obsługi. Najczęściej spotkasz tam kilka form:

  • haggis supper, czyli duża kiełbasa z haggisu w cieście, smażona w głębokim tłuszczu i podawana z frytkami,
  • haggis burger, czyli smażony placek z haggisu w bułce,
  • haggis pakora, wersja smażona w głębokim tłuszczu, dostępna w niektórych indyjskich restauracjach w Szkocji.

Haggis bywa też dodatkiem do innych dań, nawet pizzy. Sprzedaje się go w supermarketach przez cały rok, a część produktów pakowana jest w puszki lub pojemniki do podgrzania w mikrofalówce albo piekarniku.

Na północnym wschodzie Szkocji, od Aberdeen na północ, haggis podaje się często z mielonym mięsem. Edynburg, stolica leżąca w Central Belt, ma dzielnicę Old Town wzdłuż Royal Mile, która prowadzi od zamku do pałacu Holyrood. To dobra trasa, jeśli szukasz lokalu na posiłek.

Link partnerski Folk and Haggis Edinburgh: bilet wstępu. Kup bilet online

Czym jest Burns Night?

Burns Night to wieczór ku czci Roberta Burnsa, szkockiego poety, który pisał po szkocku. Obchodzi się go 25 stycznia, w dniu jego urodzin. Burns urodził się 25 stycznia 1759 roku, a zmarł 21 lipca 1796 roku.

Pierwszą kolację upamiętniającą poetę zorganizowano 21 lipca 1801 roku w jego domu w Ayrshire, w rocznicę śmierci. Klub w Greenock pomylił datę urodzin i w 1802 roku świętował 29 stycznia. W 1803 roku odkryto zapis w księgach parafialnych, który potwierdził 25 stycznia. Od tego czasu kolacje odbywają się w okolicach tej daty.

Kolacje Burns odbywają się na całym świecie. W Kanadzie dzień ten bywa nazywany Robbie Burns Day. Szkocki parlament uznaje obchody za ważne wydarzenie kulturalne, a jego uchwała podkreśla znaczenie zbioru „Kilmarnock Edition” z 1786 roku dla popularyzacji języka szkockiego.

Jak wygląda kolacja Burns Night?

Formalna kolacja ma ustaloną kolejność. Zwykle wygląda tak:

  • powitanie gości, czasem przy dźwiękach dud,
  • krótkie przemówienie gospodarza i modlitwa, najczęściej tzw. Selkirk Grace po szkocku,
  • zupa, na przykład Scotch broth albo cock-a-leekie,
  • wniesienie haggisu na srebrnej tacy, przy dźwiękach dud, a następnie odczytanie wiersza „Address to a Haggis”,
  • danie główne z haggisem, puree ziemniaczanym i brukwiowym,
  • toasty: za pamięć Burnsa, za kobiety i za mężczyzn,
  • pieśni i wiersze Burnsa,
  • zakończenie wspólnym śpiewem „Auld Lang Syne”.

Podczas recytacji, przy słowach o cięciu, gospodarz lub gość nacina haggis nożem. Ceremonia jest jednym z najważniejszych momentów wieczoru.

Kolacje organizują uniwersytety, kluby sportowe, kluby Burnsa i stowarzyszenia. Nie każda kolacja musi być formalna, bo wiele rodzin świętuje w domu.

Czy haggis da się kupić poza Szkocją?

To zależy od kraju. W Stanach Zjednoczonych import haggisu z Wielkiej Brytanii jest ograniczony, bo tradycyjny przepis zawiera płuca owcze, a ich import jest zakazany. Tamtejsze produkty robi się lokalnie, często bez płuc i z osłonkiem sztucznym. Przed zakupem sprawdź aktualne zasady importu żywności pochodzenia zwierzęcego na oficjalnej stronie służb weterynaryjnych kraju docelowego.

Istnieje też haggis koszerny, zgodny z żydowskimi zasadami żywienia, bez wieprzowiny.

Jeśli nie możesz kupić gotowego haggisu, sprawdź sklepy z importowaną żywnością brytyjską, bo gdzie kupić haggis w Polsce zależy od oferty w danym mieście. Część osób przygotowuje też wersję wegetariańską w domu, według składników podanych wyżej.

Od czego zacząć, jeśli chcesz spróbować haggisu?

Najprościej zacząć od haggis supper w barze albo od wersji wegetariańskiej w restauracji. Dla bardziej tradycyjnego doświadczenia wybierz kolację Burns Night, która odbywa się w okolicach 25 stycznia.

Forma Jak wygląda Dla kogo
Tradycyjny haggis Puree z ziemniaków i brukwi Dla tych, którzy chcą klasyki
Haggis supper Smażona kiełbasa w cieście z frytkami Dla szukających szybkiego posiłku
Haggis burger Smażony placek w bułce Dla fanów dań na mieście
Wersja wegetariańska Soczewica, fasola, orzechy, owies Dla osób bez mięsa

Zanim zamówisz, sprawdź skład, zwłaszcza jeśli jesz bez mięsa. Jeśli planujesz wizytę w Szkocji, zacznij od wyboru miasta, bo menu i dostępność różnią się między regionami.

Często pytacie

Czy haggis jest kiełbasą czy puddingiem?
Haggis łączy cechy obu. Jest gotowany w osłonku jak kiełbasa, ale ma pudingową, miękką konsystencję.
Z czego składa się tradycyjny haggis?
Bazą są serce, wątroba i płuca owcy, połączone z cebulą, owsianką, łojem, przyprawami i wywarem. Tradycyjnie gotuje się je w owczym żołądku.
Czy wegetarianie mogą zjeść haggis?
Tak, istnieje wersja wegetariańska z soczewicą, fasolą, orzechami, owsem i grzybami. Przed zakupem sprawdź skład, bo różne produkty mogą się różnić.
Czym jest Burns Night?
To wieczór ku czci szkockiego poety Roberta Burnsa, obchodzony 25 stycznia. Podczas kolacji podaje się haggis, recytuje się jego wiersze i wznosi toasty.
Gdzie w Szkocji najłatwiej zjeść haggis?
Najłatwiej w barach i restauracjach szybkiej obsługi, gdzie spotkasz haggis supper lub haggis burger. Haggis jest też w supermarketach przez cały rok.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też