Przejdź do treści
Szkocja
Edynburg

Atrakcje w Edynburgu: co zobaczyć i od czego zacząć

Redakcja Szkocja11 min czytania
Atrakcje w Edynburgu
Fot. David Hillas, CC BY-SA 2.0

Atrakcje w Edynburgu to zamek na skale, Royal Mile, Pałac Holyrood, Arthur's Seat, Calton Hill i muzea Starego oraz Nowego Miasta. Ten tekst pokazuje, co zobaczyć w pierwszej kolejności i jak połączyć te miejsca w jeden plan. Znajdziesz tu też informacje o komunikacji i o tym, gdzie szukać szczegółów przed wyjazdem.

Atrakcje w Edynburgu: od czego zacząć zwiedzanie?

Edynburg jest stolicą Szkocji i leży w południowo-wschodniej części kraju, między zatoką Firth of Forth na północy a wzgórzami Pentland na południu. Miasto jest stolicą od co najmniej XV wieku, a dziś mieszczą się tu Parlament Szkocji i rząd Szkocji. Najwięcej atrakcji skupia się w dwóch częściach: Starym Mieście i Nowym Mieście, które UNESCO wpisało na listę w 1995 roku. Co zobaczyć w Edynburgu w pierwszej kolejności? Zamek, Royal Mile, Pałac Holyrood i Arthur's Seat. Jeśli chcesz najpierw poznać cały kraj, zacznij od co zobaczyć w Szkocji. Większość miejsc w mieście da się połączyć pieszo, a budynek Parlamentu Szkocji, zaprojektowany przez Enrica Miralles, powstał w latach od 1999 do 2004.

Jeśli chcesz zobaczyć najważniejszy zabytek miasta od środka, warto wybrać wycieczkę z przewodnikiem po zamku, która pokaże klejnoty korony i historię królewskiej twierdzy. (link partnerski)

Zamek na Castle Rock: najważniejsza atrakcja miasta

Zamek stoi na Castle Rock, czyli na pozostałości wulkanu, który wystygł w postaci bardzo twardej skały. Szczyt skały leży 130 metrów nad poziomem morza i wznosi się 80 metrów ponad otoczenie. Od północy, zachodu i południa otaczają ją klify, więc główne wejście prowadzi od wschodu. Zamek był królewską rezydencją do 1633 roku, a potem pełnił głównie funkcję twierdzy. Najstarszym budynkiem jest kaplica świętej Małgorzaty z początku XII wieku, a Wielka Sala pochodzi z początku XVI wieku. Po oblężeniu w latach 1571 do 1573 artyleria zniszczyła większość średniowiecznych umocnień. Cenę biletu normalnego znajdziesz na oficjalnej stronie zamku w Edynburgu. Szczegóły zwiedzania opisuje osobny tekst o zamku w Edynburgu.

Kamienny zamek na szczycie wulkanicznej skały Castle Rock górujący nad zabytkową zabudową Edynburga
Zamek w Edynburgu na wzniesieniu Castle Rock, widok na panoramę miasta Fot. Saffron Blaze, CC BY-SA 3.0

Zamek w Edynburgu: 26 oblężeń w ponad tysiącu lat

Zamek przez wieki był jednym z najważniejszych punktów obronnych Szkocji. Badania z 2014 roku wskazały 26 oblężeń w jego ponad tysiącletniej historii. Dzięki temu nazywa się go najbardziej oblężonym miejscem w Wielkiej Brytanii. Zamek odgrywał rolę w wojnach o niepodległość Szkocji w XIV wieku oraz w powstaniu jakobitów w 1745 roku. W jego murach mieścił się skarbiec, archiwum narodowe, mennica i więzienie. Przechowywano tu także insygnia królewskie, czyli Honours of Scotland. Oblężenie z lat 1571 do 1573, zwane Lang Siege, zniszczyło większość średniowiecznych umocnień pod ostrzałem artylerii. Dlatego z dawnych budynków przetrwały głównie kaplica świętej Małgorzaty, Królewski Pałac i Wielka Sala. Dziś na zamku znajdują się Szkocki Narodowy Pomnik Wojenny i Muzeum Wojenne. Wojsko brytyjskie nadal odpowiada za część obiektów, choć jego obecność ma głównie charakter ceremonialny i administracyjny.

Royal Mile: spacer od zamku do Holyrood

Royal Mile to główna ulica Starego Miasta. Biegnie od zamku w dół wzgórza aż do Pałacu Holyrood. Na tym odcinku zmienia nazwy: Lawnmarket, High Street i Canongate. Wzdłuż niej rozwijało się średniowieczne miasto, z zamkiem na szczycie i pałacem u podnóża. Przed zamkiem znajduje się Esplanade, z którego roztacza się najlepszy ogólny widok na miasto. Muzeum Narodowe Szkocji leży na południe od Royal Mile, w krótkiej odległości od jej środkowego odcinka. Spacer w jedną stronę to dobry pomysł, bo kończy się przy pałacu, a w drugą stronę prowadzi pod górę do zamku.

Panorama z pałacem Holyrood i ruinami opactwa, w tle wzgórze Calton Hill z pomnikami
Pałac Holyroodhouse i ruiny opactwa Holyrood, w tle wzgórze Calton Hill Fot. Saffron Blaze, CC BY-SA 3.0
Tłum ludzi spacerujący zabytkową ulicą w stronę wysokiej, neogotyckiej wieży kościoła.
Ulica Royal Mile w Edynburgu, w tle dawny kościół The Hub Fot. autor w Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0 de

Pałac Holyrood na końcu Royal Mile

Pałac Holyrood stoi na dolnym końcu Royal Mile, naprzeciw zamku. Jest oficjalną rezydencją monarchy w Szkocji i miejscem uroczystości państwowych. Pobliskie opactwo Holyrood założył w 1128 roku król Dawid I. Gotycki pałac zbudował Jakub IV w latach od 1501 do 1505. Apartamenty Marii Królowej Szkotów są otwarte dla zwiedzających przez cały rok, poza okresami, gdy w pałacu przebywa członek rodziny królewskiej. King's Gallery otwarto w 2002 roku, a ogrody leżą w Holyrood Park. Aktualne godziny otwarcia Pałacu Holyrood podaje oficjalna strona pałacu, a przed wizytą warto je sprawdzić. Pałac łączy historię średniowiecza z funkcją, którą pełni do dziś.

Holyrood: opactwo, parlament i Maria, królowa Szkotów

Historia pałacu zaczyna się przy opactwie, które stoi obok niego. Augustiańskie opactwo założył w 1128 roku król Dawid I. Parlament Szkocji zbierał się w nim siedem razy w latach od 1256 do 1410. W 1328 roku Robert Bruce podpisał w królewskiej komnacie opactwa traktat z Edynburga i Northampton. W 1371 roku pochowano tu Dawida II, pierwszego z kilku królów spoczywających w tym miejscu. Jakub II urodził się, został koronowany, wziął ślub i został pochowany w opactwie. Najbardziej znaną postacią związaną z pałacem jest Maria, królowa Szkotów. W latach od 1561 do 1567 mieszkała w apartamentach w Wieży Jakuba V. W pałacu, 9 marca 1566 roku, zamordowano jej sekretarza Davida Rizzio. Historyczne apartamenty Marii są dziś otwarte dla zwiedzających przez cały rok, poza pobytami rodziny królewskiej.

Arthur's Seat: wulkan w środku miasta

Arthur's Seat to wulkaniczny szczyt leżący na wschód od Starego Miasta. Był największym z wulkanów, które działały w regionie około 300 do 350 milionów lat temu. Wokół niego były mniejsze stożki, m.in. w miejscu Castle Rock i na Calton Hill. Później wulkany wygasły, a skały zostały przykryte przez kolejne warstwy. Lodowce z zachodu wyrzeźbiły krajobraz, omijając Castle Rock. Dziś szczyt wchodzi w skład Holyrood Park, obok ogrodów pałacu. To dobre miejsce na jedno popołudnie, bo wspinaczka daje widok na wschodnią część miasta i jego zielone tereny. Odwiedzając Arthur's Seat, zobaczysz, jak geologia wpływa na układ Edynburga.

Calton Hill i widoki na miasto

Calton Hill to niewielkie wzgórze tuż na wschód od Princes Street. Od początku XIX wieku Edynburg nazywany jest Atenami Północy, a na wzgórzu zobaczysz tego efekt. Narodowy Pomnik Szkocji powstał według projektu, który wprost kopiował Partenon w Atenach. Podobieństwo miasta do Aten dotyczyło też ukształtowania terenu, bo zamek na skale przypominał Akropol. Wzgórze jest jednym z ważnych punktów Nowego Miasta, a stąd widać zarówno Stare Miasto, jak i panoramę w stronę zatoki. Wejście na Calton Hill zajmuje niewiele czasu, więc dobrze pasuje do wieczornego spaceru.

New Town: georgiańska siatka ulic

Nowe Miasto zaczęto wytyczać w latach 70. XVIII wieku jako uporządkowaną siatkę kamienic i ogrodów. Najważniejsze ulice to Princes Street, George Street i Queen Street. Dziś to główna dzielnica handlowa i miejsce najbardziej eleganckich hoteli. Przy wschodnim końcu Princes Street znajduje się główny dworzec Waverley, a plac St Andrew Square pełni rolę głównego dworca autobusowego. Ogród Princes Street wypełnia obniżenie między ulicą a wzgórzem Starego Miasta, a nad nim przecina go wał The Mound. Nowe Miasto zbudowano w XVIII i XIX wieku, a razem ze Starym Miastem tworzy wpisany na listę UNESCO zespół zabytków.

Przydomki Edynburga: Auld Reekie, Edina i Ateny Północy

Edynburg ma kilka przydomków, które słychać w rozmowach o mieście. Auld Reekie znaczy po szkocku Stary Dymiący. Nazwa wzięła się od dymu z kominów, który wisiał nad Starym Miastem i był widoczny z okolicy. Walter Scott użył jej w powieści z 1820 roku, zatytułowanej The Abbot. Forma Edina pojawiła się pod koniec XVIII wieku w poezji Roberta Fergussona i Roberta Burnsa. Potocznie mówi się też Embra albo Embro. Nazwa Ateny Północy funkcjonuje od początku XIX wieku. Porównanie dotyczyło ukształtowania terenu, bo zamek na skale przypominał Akropol. Ben Jonson nazwał Edynburg „okiem Brytanii”. Robert Louis Stevenson pisał, że miasto jest tym, czym Paryż powinien być.

Stare Miasto w Edynburgu: wąskie uliczki i kamienice

Stare Miasto to średniowieczne serce miasta, rozciągnięte wzdłuż Royal Mile. Ze względu na brak miejsca budowano tu wysoko. W średniowieczu kamienice miały nieraz dziesięć i więcej pięter. Większość dawnych budynków wymieniono w epoce wiktoriańskiej, więc dziś widać głównie tamten styl. Miasto dostało przydomek Auld Reekie, czyli Stary Dymiący, od dymu z palonego węgla, który wisiał nad dachami i był widoczny z okolicznych terenów. Idąc wąskimi zaułkami, łatwo zauważyć, jak gęsta była zabudowa. Stare Miasto najlepiej zwiedzać w spokojnym tempie, z przystankami przy kościołach i muzeach.

Link partnerski Zamek w Edynburgu: bilet wstępu. Kup bilet online

Link partnerski Edynburg: wycieczki i bilety. Sprawdź wycieczki z przewodnikiem

Zabytki Edynburga poza zamkiem

Wśród zabytków Edynburga są kościoły, które tworzą ważny szlak historyczny. Do najbardziej znanych należą katedra św. Giles, Greyfriars Kirk i Canongate Kirk. Na Princes Street stoi monument Waltera Scotta, a Narodowy Pomnik Szkocji znajduje się na Calton Hill. Ogród botaniczny Royal Botanic Garden leży w dzielnicach Stockbridge i Canonmills, tuż na północ od Nowego Miasta. Zabytki z różnych epok są rozproszone po całym mieście, więc warto wybrać kilka tras zamiast próbować zobaczyć wszystko naraz. Przy planowaniu pomaga mapa Edynburga, a także mapy turystyczne i oficjalne strony zabytków.

Muzea i galerie: co wybrać w mieście

Edynburg ma kilka dużych muzeów i bibliotek narodowych. Najważniejsze to National Museum of Scotland, National Library of Scotland i Scottish National Gallery. Oddziały National Gallery są rozmieszczone w kilku miejscach w mieście, a jeden z nich znajduje się w pobliżu Calton Hill. Muzeum Narodowe leży w Starym Mieście, w krótkiej odległości od Royal Mile. Królewski jacht Britannia cumuje w dzielnicy Leith, która była dawnym portem miasta. W 2004 roku Edynburg został pierwszym członkiem sieci UNESCO Creative Cities jako Miasto Literatury. Wybierz jedno lub dwa muzea, zamiast próbować odwiedzić wszystkie w jeden dzień.

Dzielnice Edynburga: gdzie co leży

Miasto dzieli się na kilka części, a każda ma inny charakter. Dla planowania trasy wystarczy znać główne z nich.

Dzielnica Co tu jest
Stare Miasto Zamek, Royal Mile, Muzeum Narodowe Szkocji
Nowe Miasto Princes Street, Calton Hill, oddziały National Gallery
Stockbridge i Canonmills Niezależne sklepy i Royal Botanic Garden
Leith Dawny port i cumujący królewski jacht Britannia
Wschód Plaża Portobello i historyczna wieś Duddingston
Południe Akademiki, miejsca do jedzenia i Blackford Hill
Zachód Stadiony Murrayfield i zoo

Wiele tras zaczyna się w Starym Mieście lub na Princes Street, bo tam przechodzą główne ulice. Stockbridge i Canonmills leżą tuż na północ od Nowego Miasta. Leith znajduje się poza ścisłym centrum, więc warto dojechać tam osobnym przejazdem.

Forth Bridge i South Queensferry

Forth Bridge to most nad zatoką Firth of Forth, wpisany na listę UNESCO w 2015 roku. Zatoka wyznacza północną granicę miasta, więc widok na wodę jest stały. South Queensferry jest dziś dzielnicą Edynburga, ale zachowało tożsamość małego miasteczka. Ten rejon dobrze łączy się z wycieczką po okolicy, bo można tam dotrzeć jednodniowym wypadem. Przy planowaniu warto uwzględnić, że most wymaga osobnego czasu na oglądanie i zdjęcia. Ten rejon jest mniej zatłoczony niż ścisłe centrum, więc nadaje się na spokojniejszy dzień.

Harry Potter i literackie ślady miasta

Edynburg był domem i inspiracją dla wielu pisarzy. Robert Louis Stevenson i Arthur Conan Doyle urodzili się w mieście. Muriel Spark napisała tu „Prime of Miss Jean Brodie”, a Ian Rankin tworzy kryminały o inspektorze Rebusie, osadzone w Edynburgu. Irvine Welsh umieścił akcję powieści „Trainspotting” w dzielnicy Leith. Autorka serii o Harrym Potterze, J.K. Rowling, także związana jest z miastem. Szlak literacki łatwo połączyć z innymi atrakcjami, bo wiele miejsc leży w Starym Mieście. Przed wyjazdem warto przejrzeć Harry Potter w Edynburgu, żeby zaplanować trasę.

Festiwale i Hogmanay: co dzieje się w ciągu roku

Edinburgh International Festival odbywa się od 1947 roku. Rok później po raz pierwszy wystawiono tu Royal Edinburgh Military Tattoo, a jego scenografią jest zamek. Fringe to festiwal sztuk o międzynarodowym zasięgu, który odbywa się w mieście każdego lata. Zimowy Hogmanay, czyli sylwester, miał pierwszą zorganizowaną imprezę uliczną w 1993 roku. Festiwalowe terminy wpływają na ceny noclegów i na tłok w centrum, więc warto je sprawdzić wcześniej. Szczegóły programów znajdziesz w osobnym przewodniku o festiwalach w Edynburgu. Jeśli planujesz przyjazd na koniec roku, przeczytaj też o Hogmanay.

Historia Edynburga: od stolicy do Parlamentu

Edynburg był stolicą Szkocji już w średniowieczu. Burgh otrzymał królewską kartę w XII wieku, a w 1582 roku miasto dostało przywilej na założenie uniwersytetu. Uniwersytet Edynburski powstał właśnie na tej podstawie i do dziś jest jednym z czterech uniwersytetów w mieście. Po 1707 roku, gdy Szkocja połączyła się z Anglią, miasto straciło część znaczenia, bo władza przeniosła się do Londynu. W połowie XVIII wieku Edynburg rozwinął się poza Stare Miasto i powstało Nowe Miasto. Później miasto przeżyło rozwój przemysłowy, napędzany węglem z okolic. W 1947 roku uruchomiono Edinburgh International Festival. Od 1998 roku Edynburg znów jest stolicą w pełnym sensie, bo ustawa o Szkocji przywróciła Parlament Szkocji i rząd w mieście.

Komunikacja: jak dojechać z lotniska do centrum?

Główny dworzec kolejowy to Waverley, przy wschodnim końcu Princes Street. Główny dworzec autobusowy znajduje się na placu St Andrew Square. W Edynburgu działają autobusy lotniskowe, taksówki i wypożyczalnie samochodów, więc możesz wybrać najwygodniejszą opcję. Rozkłady i połączenia zmieniają się, dlatego trzeba je sprawdzić przed wyjazdem na oficjalnej stronie lotniska w Edynburgu, gdzie znajdziesz aktualne połączenia do centrum. Centrum miasta, zamek i Royal Mile da się przejść pieszo, a na Stare Miasto prowadzą strome ulice. Więcej o dojeździe znajdziesz w tekście o lotnisku w Edynburgu.

Jak zaplanować zwiedzanie: od czego zacząć

Zacznij od kilku miejsc, które leżą na jednej osi: zamek, Royal Mile i Pałac Holyrood. Arthur's Seat leży na wschód od Starego Miasta i łatwo dołączyć go do tej trasy. Calton Hill i Nowe Miasto dobrze wypadają w drugiej części pobytu, bo są w innej części centrum. Przed wyjazdem sprawdź pogodę w Edynburgu, bo od niej zależy, kiedy wejdziesz na szczyty. Jeśli chcesz zobaczyć więcej, przeczytaj Edynburg w 3 dni i tekst o wycieczkach z Edynburga. Przy zwiedzaniu Edynburga zostaw sobie zapas czasu na przerwy i zmianę planu.

Często pytacie

Czy Edynburg to stolica Szkocji?
Tak. Miasto jest stolicą od co najmniej XV wieku, a mieszczą się tu Parlament Szkocji i rząd Szkocji.
Gdzie najlepiej zobaczyć panoramę Edynburga?
Esplanade przed zamkiem daje najlepszy ogólny widok na miasto. Z Calton Hill widać je z innej strony.
Czy zamek i Pałac Holyrood są połączone?
Tak. Royal Mile prowadzi od zamku do pałacu, który stoi na dolnym końcu tej ulicy.
Czy w Edynburgu jest dużo muzeów?
Tak. Najważniejsze to National Museum of Scotland, National Library of Scotland i Scottish National Gallery.
Czy Harry Potter ma związek z miastem?
Tak. Edynburg był domem i inspiracją dla J.K. Rowling, autorki serii o Harrym Potterze.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też