Jak dojechać do Glencoe w Szkocji?
Glencoe leży w zachodniej części Highlands, na północy hrabstwa Argyll, przy granicy z dawną krainą Lochaber. Główną drogą jest A82, która przecina dolinę i prowadzi na północ, w stronę Fort William. Wioska Glencoe stoi u podnóża doliny, tam gdzie rzeka Coe wpada do Loch Leven. Dwa kilometry dalej na zachód leży Ballachulish, większa miejscowość nad tym samym jeziorem. Kinlochleven leży na wschodnim krańcu Loch Leven.

Najwygodniej dojechać samochodem, bo wiele punktów widokowych leży przy samej drodze. Komunikację publiczną sprawdź w aktualnym rozkładzie przewoźnika, czyli na stronie operatora obsługującego tę trasę. Wiele wyjazdów zaczyna się w bazie w Fort William, skąd dolina jest w zasięgu jednego dnia wycieczki.
Jeśli chcesz zobaczyć Glencoe od środka, warto wybrać wycieczkę z przewodnikiem z Edynburga po Loch Ness i Highlands. (link partnerski)
Które punkty przy A82 warto zobaczyć?
Droga w stronę Glencoe jest jedną z najczęściej opisywanych tras w regionie. Stara droga, dziś część szlaku West Highland Way, najlepiej pokazuje widoki na dolinę. Najważniejsze punkty to:
- Buachaille Etive Mòr, 1018 metrów, często nazywany po prostu „The Beuchle”. Stoi po lewej stronie, gdy jedzie się od wschodu.
- Buachaille Etive Beag, mniejszy sąsiad przy wejściu do doliny.
- Aonach Eagach, grzbiet po północnej stronie, który zamyka dolinę niczym ściana.
- Wodospady The Study w Pass of Glen Coe, czyli przełęczy, w której dolina najmocniej się zwęża.
- Devil's Staircase, dawna droga wojskowa przecinająca grzbiet Aonach Eagach naprzeciw Buachaille Etive Mòr.
Zatrzymując się na poboczu, zwracaj uwagę na ruch, bo droga jest wąska i popularna.
Three Sisters: które szczyty tworzą masyw?
Południową stronę doliny tworzy szereg wyraźnych szczytów. Od wschodu jest to Buachaille Etive Beag, a potem Three Sisters, czyli barki masywu Bidean nam Bian. Oddzielają je od siebie dwa cyrki: Coire Gabhail i Coire nan Lochan.
Najważniejsze szczyty masywu to Stob Coire Sgreamhach, Stob Coire nan Lochan oraz Aonach Dubh, czyli trzecia z „sióstr”. Nazwa Coire Gabhail znaczy „cyrk łupu” i wiąże się z dawnymi czasami, gdy klany ukrywały tu bydło, także kradzione.
Z doliny Glencoe widać zwykłą dolinę w kształcie litery V, ale za wąskim przesmykiem kryje się szeroka, płaska przestrzeń. Dlatego wiele osób nazywa ją „Ukrytą Doliną”. Widok na Three Sisters najlepiej wypada z zachodniej części doliny.
Szlaki: Lost Valley, Aonach Eagach i szczyty Munro
Lost Valley, czyli Hidden Valley lub Coire Gabhail, to zawieszona dolina powstała w wyniku działania lodowca. Od dołu wygląda jak wąski, zalesiony wąwóz i nic więcej. Po wspięciu się po skałach otwiera się łąka.
Aonach Eagach to grań o długości około 16 kilometrów. Jej środkowy odcinek ma około 3 kilometry skalnej wspinaczki, a po obu stronach są urwiska. Na tym odcinku grupa musi iść związana liną. Na grań prowadzą wycieczki z przewodnikiem, który zna trudności.
Na grani leżą dwa szczyty Munro: Sgorr nam Fiannaidh, 996 metrów, oraz Meall Dearg, 951 metrów. Przy planowaniu trasy korzystaj z aktualnych przewodników i nie wymyślaj własnej drogi, bo w tym terenie zdarzają się śmiertelne upadki.
Masakra w Glencoe w 1692 roku
Masakra w Glencoe miała miejsce 13 lutego 1692 roku, po powstaniu jakobickim z lat 1689 do 1692. Około 30 członków klanu MacDonaldów z Glencoe i ich współpracowników zginęło z rąk żołnierzy rządowych. Żołnierze byli na kwaterunku u tych rodzin i zabili gospodarzy za to, że nie złożyli przysięgi wierności nowym monarchom, Wilhelmowi i Marii.
Do Glencoe przybyło około 120 żołnierzy z pułku hrabiego Argyll pod dowództwem Roberta Campbella z Glenlyon. Rozkazy pochodziły z wysokich szczebli administracji, a nie były wyłącznie sporem między klanami. Ślady dawnych wojen jakobickich widać też w innych miejscach regionu, na przykład w Glenfinnan.
Wydarzenie wstrząsnęło współczesnymi i wpłynęło na postawy wobec rządu w Highlands przez kolejne dziesięciolecia. Miejsce upamiętniono też cokołem z krzyżem postawionym w 1883 roku.
Link partnerski Glencoe: wycieczka. Sprawdź terminy wycieczki
Link partnerski Glencoe: wycieczki i bilety. Sprawdź wycieczki z przewodnikiem
Kto zarządza doliną i jak jest chroniona?
Większość doliny należy do National Trust for Scotland, które kupiło ziemię w 1935 roku za pieniądze od Scottish Mountaineering Club. Trust działa według tzw. zasad Unny, które dotyczą dostępu i zachowania dzikiej natury.
Centrum dla odwiedzających pokazuje geologię i historię doliny. Pierwsze centrum zostało zamknięte, a nowe zbudowano dalej na zachód, na terenie spoza pierwotnego zakupu.
Dolina jest chroniona na kilka sposobów. Od 2017 roku ma status parku narodowego przyrody, jest obszarem kategorii IV według IUCN, a także obszarem specjalnej ochrony siedlisk i obszarem chronionym ze względu na przyrodę. Całość wchodzi w skład obszaru Ben Nevis and Glen Coe National Scenic Area, czyli jednego z 40 takich obszarów w Szkocji, którego celem jest ochrona wyjątkowych krajobrazów. Nazwa tego obszaru łączy Glencoe z Ben Nevis.
Geologia i przyroda: skąd bierze się kształt doliny?
Skały doliny to pozostałości dawnego superwulkanu. Erupcje tworzące kalderę miały miejsce około 420 milionów lat temu, w sylurze. Glencoe uchodzi za jeden z najlepszych przykładów kaldery zapadliskowej, a to właśnie tu opisano to zjawisko po raz pierwszy.
Lodowce ukształtowały dolinę w kształcie litery U. Dolina ma około 12,5 kilometra długości, a jej dno jest szersze niż 700 metrów tylko w części.
W górnych partiach rośnie roślinność alpejska, a na nizinach są brzozowe lasy, torfowiska i wrzosowiska. Na szczytach żyją śnieginki, a nad doliną krążą myszołowy i bieliki. Latem w dolinie dokuczają highlandzkie meszki (Culicoides impunctatus), więc zabierz ze sobą repelent.
Pogoda w Glencoe przez cały rok
Zachodnie Highlands należą do najbardziej deszczowych miejsc w Europie, a Glencoe leży w tej strefie. Szkoci określają szare i ponure dni słowem „dreich”.
| Miesiąc | Średnia maksymalna (°C) | Średnia minimalna (°C) | Opady (mm) |
|---|---|---|---|
| Styczeń | 5,4 | 0,1 | 208 |
| Luty | 5,8 | 0 | 139 |
| Marzec | 8,4 | 2,1 | 164 |
| Kwiecień | 11,1 | 3,9 | 97 |
| Maj | 14,9 | 7,3 | 86 |
| Czerwiec | 17,9 | 10,5 | 97 |
| Lipiec | 18,5 | 11,5 | 109 |
| Sierpień | 18,1 | 11,1 | 127 |
| Wrzesień | 15,2 | 8,8 | 170 |
| Październik | 12 | 5,9 | 195 |
| Listopad | 8,4 | 2,7 | 191 |
| Grudzień | 6,6 | 1,2 | 226 |
| Rok | 11,9 | 5,4 | 1809 |
Najcieplej jest w lipcu, a najchłodniej w styczniu i lutym. Najwięcej deszczu przynosi grudzień, a najmniej maj. Zachodnie wybrzeża są cieplejsze niż wschód kraju, więc w Glencoe częściej trafia się łagodniejsza zima niż we wnętrzu Szkocji.
Od czego zacząć planowanie?
Zacznij od wyboru terminu. Jeśli chcesz wspinać się po Aonach Eagach lub wejść do Lost Valley, sprawdź prognozę na dzień wyjazdu, bo deszcz i wiatr czynią szlak niebezpiecznym.
Dla uczestników wycieczek z przewodnikiem najlepiej zarezerwować przejazd i grupę z wyprzedzeniem. Osoby bez doświadczenia nie powinny samodzielnie wchodzić na grań.
Przed wyjazdem sprawdź godziny centrum National Trust for Scotland na oficjalnej stronie tej organizacji. W wiosce Glencoe mieści się też muzeum w długim, niskim domu krytym strzechą, które pokazuje historię doliny i masakrę. Jego godziny otwarcia sprawdź na stronie muzeum.
