Przejdź do treści
Szkocja
Kuchnia i kultura

Highland games: szkockie igrzyska i Braemar

Redakcja Szkocja6 min czytania
Highland games
Fot. Chris Light, CC BY-SA 4.0

Highland games to szkockie zawody siłowe połączone z muzyką, tańcem i pokazami kultury gór. Ten tekst opisuje, jakie konkurencje się odbywają, skąd się wzięły i jak wygląda kalendarz, z naciskiem na Braemar. Na końcu znajdziesz wskazówki, jak zaplanować wizytę i kupić bilet.

Co to jest highland games?

Highland games to szkockie zawody, na których mierzy się siłę, a obok nich odbywa się program muzyczny, taneczny i wystawienniczy. Impreza zakorzeniona jest w kulturze Szkocji, zwłaszcza gór, czyli Highlands. Najbardziej znane elementy to dudy, kilt i konkurencje ciężkie, takie jak rzut kamieniem, rzut młotem czy rzut kłodą.

Zawody odbywają się wiosną i latem. Najczęściej odbywają się w Szkocji, ale także w krajach z dużą diasporą szkocką, na przykład w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie, Australii i Nowej Zelandii.

Jeśli planujesz cały wyjazd, zajrzyj do co zobaczyć w Szkocji. Znajdziesz tam miejsca warte uwagi poza samymi imprezami.

Skąd się wzięły szkockie igrzyska?

Najstarsze ślady sięgają czasów Malcolma III, który w XI wieku wzywał mężczyzn do biegu na górę Craig Choinnich nad Braemar. Chodziło o znalezienie najszybszego posłańca. Z listu z 1703 roku wynika, że klany zbierano z bronią, a zawody obejmowały także próby siły i odwagi.

Dowody na wcześniejsze tradycje są skąpe, więc wiele szczegółów pozostaje przypuszczeniem. Nowoczesna forma powstała głównie w XIX wieku, po zakazach noszenia szkockiego stroju po powstaniach jakobickich.

W połowie XX wieku imprezy odbywały się nie tylko w Szkocji, lecz także w Ameryce Północnej, Australii, Nowej Zelandii i Afryce Południowej. Pierwsze takie zawody w Ameryce Północnej odbyły się w 1836 roku w Nowym Jorku.

Zawody na dudach mają tradycję od 1781 roku. Przekazy mówią też, że impreza zainspirowała Pierre de Coubertina przy wskrzeszaniu igrzysk olimpijskich, gdy zobaczył ją na wystawie w Paryżu w 1889 roku.

Jakie są konkurencje ciężkie?

Konkurencje siłowe to serce imprezy. Różnią się od sportu lekkoatletycznego sprzętem, a także zasadami. Poniżej wagi używane w popularnych rzutach.

Konkurencja Mężczyźni Kobiety
Kamień Braemar od 9,1 do 13,6 kilograma od 6 do 8 kilogramów
Open stone od 7,3 do 11,4 kilograma od 3,5 do 5,5 kilograma
Młot szkocki 7,25 lub 10 kilogramów 5,5 lub 7,25 kilograma

Kamień Braemar oddaje się w pozycji stojącej, bez rozbiegu. W open stone wolno użyć dowolnej techniki, a kamień trzyma się przy szyi aż do chwili wyrzutu.

Młot szkocki to kula przymocowana do drzewca długości około 1,2 metra. Zawodnik stoi w stałej pozycji, kręci młotem nad głową i rzuca przez ramię. Niektórzy zakładają buty z płaskimi ostrzami, żeby lepiej trzymać się trawy.

W rzucie ciężarem na odległość wygrywa najdalszy rzut. W rzucie ciężarem na wysokość ciężar z uchwytem przerzuca się jedną ręką nad poprzeczką, a każdy zawodnik ma trzy próby na każdej wysokości.

Rzut kłodą, beczką i snopem

Kłoda, czyli caber, to zwężony słup, zwykle z modrzewia. Ma od 5 do 6 metrów długości i waży od 40 do 70 kilogramów. Celem jest, żeby przewróciła się w pełnym obrocie, z dalszym końcem wyrzuconym od rzucającego.

Najwyżej oceniany jest rzut, w którym kłoda spada prosto przed rzucającego, na godzinę dwunastą na tarczy zegara. Upadek w bok daje niższą ocenę, a kłoda, która stanęła pionowo i spadła z powrotem, dostaje punkty według maksymalnego kąta.

Beczka piwna, całkowicie opróżniona, przerzucana jest oburącz nad poprzeczką. Ta konkurencja wywodzi się z irlandzkich zawodów i jest dziś często wykorzystywana w zawodach strongman.

Snop słomy w worku przerzuca się widłami nad poprzeczką, podobnie jak w skoku o tyczce. Ciężar snopa wynosi 9,1 kilograma dla mężczyzn i 4,5 kilograma dla kobiet. Trwa dyskusja, czy to autentyczna konkurencja szkocka, czy raczej atrakcja targowa.

Maide-leisg, czyli "leniwy kij", to próba siły dwóch zawodników siedzących naprzeciw siebie, ze stopami dociśniętymi do siebie. Ciągną za kij, aż jeden z nich oderwie się od ziemi.

Muzyka, taniec i strój

Obok zawodów siłowych ważna jest część artystyczna. Zawody na dudach i bębnach są bardzo popularne, a pierwsze z nich znane są od 1781 roku. Zespoły dudziarskie prezentują się w mundurowych strojach, które nawiązują do wojskowych tradycji.

Taniec Highland ocenia się bardzo wysoko. Tancerze występują na specjalnych deskach ustawionych przed trybunami, często na oczach publiczności. Ta część programu bywa dla wielu widzów najciekawsza, bo pokazuje precyzję i tradycję.

Wiele osób przychodzi w tradycyjnym stroju. Kilt i tartan są w diasporze szczególnie mocno obecne, bo zawody podtrzymują poczucie wspólnych korzeni. Więcej o samym stroju znajdziesz w tekście o kiltu.

W programie są też biegi pod górę i konkurencje lekkie. Dzięki nim impreza łączy sport z pokazem tradycji, a nie tylko z siłowym widowiskiem.

Link partnerski Szkocja: wycieczki i bilety. Sprawdź wycieczki z przewodnikiem

Braemar: gdzie to jest i jak tam dojechać?

Braemar to wieś w hrabstwie Aberdeenshire, około 93 kilometrów na zachód od Aberdeen. Leży na wysokości 339 metrów, w pobliżu górnego biegu rzeki Dee. Od strony południowej dojeżdża się drogą A93 przez Cairnwell Pass, a od wschodu tą samą drogą od strony Deeside.

Z Aberdeen, Dundee i Perth dojazd samochodem zajmuje mniej więcej półtorej godziny. Do wsi można też dojść pieszo z zachodu, szlakami przez doliny. Wieś leży przy Cairngorms, górskim parku narodowym z pasmem o tej samej nazwie.

Istnieje połączenie autobusowe łączące Dundee, Braemar i Aberdeen. Aktualny rozkład i przewoźnika sprawdzisz w rozkładzie jazdy przewoźnika obsługującego tę trasę.

Braemar ma klimat oceaniczny, ale chłodniejszy niż okolice nizinne. Średnia roczna temperatura to 7,1 stopnia Celsjusza. Rok ma średnio 157 dni z opadem co najmniej 1 milimetr i 98 dni z przymrozkiem, więc zabierz ze sobą ciepłą kurtkę.

Braemar Gathering: co się tam dzieje?

Braemar Gathering, nazywane przez mieszkańców po prostu "The Games", odbywa się zwykle w pierwszą sobotę września. Tradycyjnie przyjeżdża na nie brytyjska rodzina królewska.

Historia imprezy jest długa. Braemar Highland Society powstało w 1815 roku, a formalnie zostało ukonstytuowane w 1817. Pierwsze nowoczesne zawody z nagrodami pieniężnymi odbyły się w 1832 roku. W 1848 roku na zawodach w Invercauld była królowa Wiktoria, a w 1906 roku wydzierżawiono teren pod obecny park, Princess Royal and Duke of Fife Memorial Park.

Od czasów Wiktorii panujący monarcha pełni patronat nad towarzystwem i jest tytułowany Chieftain podczas zawodów.

Program obejmuje biegi pod górę, konkurencje ciężkie, lekkie i taniec Highland. Tancerze występują przed pawilonami, na których siedzą członkowie rodziny królewskiej, więc zawodnicy są bardzo dobrze widoczni.

Podczas imprezy wręcza się też nagrody Aberdeenshire League, zwane Shortbread League. Sześciu najlepszych tancerzy z letnich zawodów otrzymuje puszkę ciastek shortbread i pamiątkowy wazon lub obraz.

Gdzie odbywają się highland games latem poza Braemar?

Poza Braemar na uwagę zasługuje impreza w Dunoon. Cowal Highland Gathering, zwany Cowal Games, odbywa się w sierpniu i jest jedną z najbardziej znanych imprez tego typu w Szkocji. Termin trzeba sprawdzić przed wyjazdem, bo różni się rok do roku.

Zawody odbywają się też w mniejszych miejscowościach. W hrabstwie Aberdeenshire wiele miejscowości organizuje pokazy w sezonie letnim. Na wyspie Lewis w Carloway odbywają się zawody maide-leisg.

Aberdeen jest największym miastem regionu i jego głównym węzłem transportowym, więc tam łatwiej zaplanować dojazd w różne strony. Dundee również leży blisko, a Braemar jest w zasięgu jednej i pół godziny jazdy od obu miast.

Po zawodach dobrze spróbować potraw regionu. Opisałem je w tekście o kuchni szkockiej, gdzie znajdziesz dania typowe dla tej części Szkocji.

Bilety i planowanie wyjazdu

Bilety na Braemar Gathering kupuje się zwykle z wyprzedzeniem, bo miejsca przy trybunach są ograniczone. Cenę i sposób zakupu sprawdzisz na oficjalnej stronie organizatora imprezy.

Termin wyznacza pierwsza sobota września, więc planuj wyjazd wokół tego dnia. Noclegi w samym Braemar są ograniczone, dlatego rozważ bazę w Aberdeen, Dundee lub Perth i dojazd w dniu imprezy.

Zabierz ze sobą ciepłą odzież i przeciwdeszczową kurtkę, bo pogoda w górach bywa zmienna. Przy wyborze trasy dojazdu pamiętaj, że połączenia autobusowe są rzadsze niż samochód.

Często pytacie

Czy highland games to tylko zawody siłowe?
Nie. Konkurencje siłowe są najbardziej znane, ale impreza obejmuje też zawody na dudach, taniec Highland, pokazy i wystawy związane z kulturą szkocką i gaelicką.
Kiedy odbywa się Braemar Gathering?
Zwykle w pierwszą sobotę września. Termin danego roku warto sprawdzić przed zakupem biletu i rezerwacją noclegu.
Jak daleko jest Braemar od Aberdeen?
Wieś leży około 93 kilometrów na zachód od Aberdeen, w dolinie rzeki Dee. Z Aberdeen, Dundee i Perth dojazd samochodem zajmuje mniej więcej półtorej godziny.
Czy można zobaczyć highland games poza Braemar?
Tak. Imprezy odbywają się w całej Szkocji wiosną i latem, a także w krajach z dużą diasporą szkocką. Jedną z najbardziej znanych jest Cowal Highland Gathering w Dunoon, odbywający się w sierpniu.
Czy na zawodach mogą wystąpić kobiety?
Tak. Każda konkurencja ma wersję dla kobiet z lżejszym sprzętem, a w niektórych miejscach kobiety coraz częściej startują w konkurencjach ciężkich.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też