Czym jest Hogmanay i kiedy wypada?
Hogmanay to szkockie słowo oznaczające ostatni dzień starego roku oraz szkocki sposób witania Nowego Roku. Obchody zaczynają się 31 grudnia, a zwykle trwają do 2 stycznia. Świętowanie często kontynuuje się rano 1 stycznia, a 2 stycznia jest w Szkocji dniem wolnym, tzw. bank holiday.

Słowo bywa używane szerzej, dla całego okresu kilku dni na przełomie roku. Nie wszystkie wydarzenia pod hasłem Hogmanay w Edynburgu odbywają się 31 grudnia, więc program warto sprawdzić dla każdego dnia osobno.
Hogmanay łączy elementy znane z sylwestra w innych krajach: wspólne jedzenie, tańce, fajerwerki, odliczanie i wieczorne spotkania. Do tego dochodzą zwyczaje typowo szkockie, takie jak wizyty u przyjaciół i sąsiadów, wymiana prezentów oraz nocne nabożeństwa w niektórych kościołach.
Jak wygląda Hogmanay w Edynburgu?
Stolica Szkocji ma zorganizowane obchody sylwestra. Pierwsza zorganizowana impreza uliczna, Edinburgh Hogmanay Street Party, odbyła się w 1993 roku. Dziś wydarzenia obejmują muzykę, pokazy i fajerwerki, a część z nich można oglądać także przez internet.
Najważniejszy moment to północ. Wtedy odbywa się odliczanie i pokaz fajerwerków, a wiele osób śpiewa „Auld Lang Syne”, poemat Roberta Burnsa. Podczas śpiewu uczestnicy stoją w kręgu ze splecionymi ramionami, a na ostatnią zwrotkę rozchodzą się i biegną w głąb koła.
Cena wejścia jest podana na oficjalnej stronie organizatora Hogmanay Street Party, gdzie znajdziesz aktualne stawki biletów. Pełną listę miejsc w mieście znajdziesz w przewodniku po atrakcjach Edynburga.
Jakie zwyczaje obowiązują po północy?
Najbardziej rozpowszechnionym zwyczajem jest first-footing, czyli odwiedziny pierwszej osoby w nowym roku. Zaczyna się zaraz po północy i polega na przekroczeniu progu domu przyjaciela lub sąsiada jako pierwszy gość. Przynosi się symboliczne upominki, które mają przynieść szczęście gospodarzom:
- węgiel,
- sól (dziś spotykana rzadziej),
- shortbread, czyli kruche ciastka maślane,
- whisky,
- black bun, bogate ciasto owocowe.
Według tradycji pierwszy gość wyznacza szczęście na cały rok. Dawniej preferowano wysokich mężczyzn o ciemnych włosach. Goście odwiedzają domy także rano i w kolejnym dniu, a współcześnie wizyty trwają często aż do połowy stycznia.
Zwyczaj obejmuje też częstowanie gości jedzeniem i napojami, dlatego w wielu domach jest tego dnia wyjątkowo gościnnie.
Jak Hogmanay obchodzi się poza Edynburgiem?
Poza stolicą Szkocja ma swoje lokalne tradycje, które warto poznać, jeśli planujesz dłuższy objazd:
- w Stonehaven w Aberdeenshire odbywa się machanie płonącymi kulami, które mieszkańcy niosą ulicą High Street po dzwonie Old Town House,
- w Burghead w Moray pali się clavie, czyli tradycyjną, płonącą beczkę,
- w Falkland w Fife mieszkańcy przemaszerowali kiedyś z pochodniami na szczyt Lomond Hills,
- w Highlands dawniej okadzano domy i zwierzęta dymem z jałowca, a potem otwierano okna, by wpuścić świeże powietrze nowego roku.
W Szkocji tradycje mają też wymiar wojskowy. W niektórych pułkach żołnierze przy dźwiękach dud odprowadzali stary rok z bram koszar, a wartownik wymieniał z nowym strażnikiem hasło o nowym roku.
Jaka pogoda zimą w Edynburgu?
Zima w Edynburgu jest łagodna, a najzimniejsze miesiące mają średnie temperatury minimalne od 2 stopni. Najbardziej deszczowym miesiącem w ciągu roku jest październik. Grudzień i styczeń mają jednak też sporo opadów. Dane z tabeli są średnimi wieloletnimi.
| Miesiąc | Średnia maks. temperatura (°C) | Średnia min. temperatura (°C) | Opady (mm) |
|---|---|---|---|
| Styczeń | 7 | 2 | 65 |
| Luty | 8 | 2 | 53 |
| Marzec | 10 | 3 | 49 |
| Kwiecień | 12 | 5 | 41 |
| Maj | 15 | 7 | 48 |
| Czerwiec | 17 | 10 | 66 |
| Lipiec | 19 | 12 | 72 |
| Sierpień | 19 | 12 | 72 |
| Wrzesień | 17 | 10 | 55 |
| Październik | 13 | 7 | 76 |
| Listopad | 10 | 4 | 65 |
| Grudzień | 7 | 2 | 67 |
Najsuchszy jest kwiecień, z 41 mm opadów. W zimie najwięcej deszczu przypada na grudzień i styczeń. Więcej o pogodzie w Edynburgu przez cały rok znajdziesz w osobnym artykule.
Link partnerski Edynburg: wycieczki i bilety. Sprawdź wycieczki z przewodnikiem
Link partnerski Edynburg: loty. Porównaj ceny lotów
Co zobaczyć w Edynburgu zimą?
Stare Miasto to średniowieczne serce miasta. Ciągnie się wzdłuż Royal Mile, która prowadzi od zamku do Pałacu Holyrood. Ulica zachowała dawny układ, a wiele budynków ma kilka pięter, bo miejsca było mało.
Nowe Miasto to georgiańska siatka ulic i ogrodów, której budowę zaczęto w latach 70. XVIII wieku. Dziś to główna dzielnica handlowa. W jej pobliżu leży wzgórze Calton Hill, a w Narodowym Muzeum Szkocji zobaczysz wystawy o historii kraju.
Stare i Nowe Miasto razem są wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO od 1995 roku. Nowoczesny gmach Parlamentu Szkockiego powstał w latach 1999 do 2004. Zimą zwiedzanie najlepiej planować w dzień, a spacer po mieście przerywać ciepłymi wnętrzami muzeów i kawiarni.
Czy warto odwiedzić Zamek Edynburski zimą?
Zamek stoi na skale, która jest pozostałością po wygasłym wulkanie. Skała została ukształtowana przez lodowce, które opływały ją z trzech stron. Ta naturalna obrona sprawiła, że w tym miejscu osiedlano się od epoki żelaza.

Najstarszym zachowanym budynkiem w Edynburgu jest kaplica św. Małgorzaty z początku XII wieku. W zamku przechowywane są Honours of Scotland, czyli szkockie insygnia królewskie. Jest tu też Scottish National War Memorial, narodowy pomnik wojenny.
Zamek bywał siedzibą królów, arsenałem, mennicą i więzieniem. Widowisko Royal Edinburgh Military Tattoo odbywa się przy zamku w czasie festiwalu, czyli nie w zimie. Zwiedzanie zimą wymaga jednak sprawdzenia godzin otwarcia na oficjalnej stronie, bo różnią się w ciągu roku.
Jak festiwale i telewizja wpłynęły na sylwestra w Edynburgu?
Edinburgh International Festival rozpoczęto w 1947 roku, a rok później po raz pierwszy wystawiono Military Tattoo przy zamku. Festiwal stał się ważnym elementem kalendarza kulturalnego miasta. Więcej o festiwalach w Edynburgu znajdziesz w osobnym tekście.
Sylwester miał też swoją oprawę telewizyjną. Program The White Heather Club był emitowany w sylwestra w latach 1957 do 1968 i zapowiadał szkockie obchody. Prowadził go Andy Stewart, a program kończył się piosenką „Haste ye Back”.
Później stałym elementem były programy BBC Scotland, takie jak komediowy Scotch and Wry z Rikkim Fultonem. Te tradycje pokazują, że Hogmanay w Szkocji łączy ulicę, dom i ekran telewizora.
Od czego zacząć planowanie zimowego wyjazdu?
Zacznij od wyboru dat. Jeśli zależy ci na Hogmanay, zaplanuj pobyt tak, by objął 31 grudnia i 1 stycznia, a 2 stycznia zostaw jako dzień wolny od pracy w Szkocji.
Program wydarzeń sprawdź na oficjalnej stronie programu Hogmanay w Edynburgu, a bilety na imprezy kupuj z wyprzedzeniem i sprawdź ich cenę przed zakupem.
Dojazd samolotem to najczęściej autobus lotniskowy lub taksówka, a aktualne rozkłady i opcje znajdziesz na oficjalnej stronie lotniska w Edynburgu. Informacje o lotnisku w Edynburgu pomogą zaplanować dojazd do centrum.
Na koniec przygotuj ubrania na deszcz i zimno, a plan dnia ułóż tak, by przerwać zwiedzanie w ciepłych wnętrzach.
