Przejdź do treści
Szkocja
Okolice Edynburga

Perth w Szkocji: dawna stolica i baza na Highlands

Redakcja Szkocja6 min czytania
Fot. Christian David, CC BY-SA 4.0

Perth w Szkocji było przez długi czas de facto stolicą kraju, bo królowie koronowali się w pobliskim Scone na Kamieniu Przeznaczenia. Dziś to spokojne miasto nad Tay, wygodna baza na Highlands i atrakcje Perth w Szkocji, czyli zarówno pałac, jak i stare uliczki. Poniżej znajdziesz, co zwiedzić, ile czasu zaplanować i jak dojechać.

Perth w Szkocji: dlaczego to dawna stolica?

Perth przez długi czas pełniło rolę stolicy, mimo że królowie nie mieli stałej siedziby. Dwór królewski często się tu zatrzymywał. Miasto leży nad Tay, w miejscu, gdzie rzeka skręca, staje się pływowa i żeglowna. Tędy przechodzili pasterze, kupcy i wojownicy, bo to tu rzekę można było przeprawić najniżej w dolinie.

Około 3 km od centrum leży Scone, dawna siedziba królów Alby. Od co najmniej IX wieku koronowano tam królów Szkotów. Królewskie prawa miejskie nadał Perth Wilhelm Lew na początku XII wieku. W średniowieczu miasto nazywano też Saint Johnstoun, od kościoła św. Jana Chrzciciela. Nazwa przetrwała w klubie piłkarskim St Johnstone.

Jeśli planujesz wycieczki z Edynburga, Perth da się połączyć z jednym dniem poza stolicą. Osobnym celem z tej listy jest Rosslyn Chapel, ale dojazd wymaga osobnego planu.

Co zobaczyć w Scone Palace?

Scone Palace to zabytkowy dwór z czerwonego piaskowca, zbudowany w stylu neogotyckim. Obecny wygląd zawdzięcza przebudowie z lat 1802 do 1807, prowadzonej przez architekta Williama Atkinsona. Pałac należał do rodu Murrayów i wciąż jest rodzinną siedzibą hrabiów Mansfield.

Zabytkowy pałac z czerwonego piaskowca z wieżami i blankami, otoczony trawnikiem
Zabytkowy Scone Palace w Szkocji, widok od strony parku Fot. k4dordy, CC BY 2.0

W środku znajdziesz kolekcję kości słoniowej z XVII i XVIII wieku w jadalniach stanowych, francuskie meble z XVIII wieku, porcelanę oraz boudoir królowej Wiktorii. W parku rosną jodły i stoi gwiaździsty labirynt. Jesienią kolory drzew są szczególnie efektowne.

Kamień Przeznaczenia nie leży tu w oryginale. Na miejscu jest replika, a oryginał znajdziesz w Perth Museum. Z dawnego opactwa zostały tylko nieliczne fragmenty murów. Pałac nie jest otwarty przez cały rok, a poza sezonem zwykle można zwiedzać park. Aktualne ceny biletów sprawdź na oficjalnej stronie Scone Palace.

Perth Museum: gdzie jest oryginalny kamień?

Perth Museum otwarto w 2024 roku. Opowiada historię miasta i mieści oryginalny Kamień Przeznaczenia, znany też jako Kamień z Scone. Kamień zabrał do Westminsteru Edward I w 1296 roku. Krzesło koronacyjne, które stoi tam do dziś, wykonano tak, by pasowało na niego.

W muzeum znajdziesz też średniowieczne skarby, które wcześniej były w kościele św. Jana. Wstęp do stałych zbiorów jest bezpłatny, a za wystawy czasowe trzeba zapłacić. Ekspozycja o kamieniu wymaga osobnej rezerwacji wejścia na miejscu.

Muzeum sąsiaduje z kościołem św. Jana, więc oba miejsca zwiedzisz w jednym spacerze. Godziny otwarcia sprawdź przed wyjazdem na oficjalnej stronie Perth Museum.

Stare miasto w Perth: co zobaczyć pieszo?

Centrum Perth powstało z dwóch równoległych ulic, High Street i South Street. Łączą je wąskie przejścia zwane vennels, na przykład Cow Vennel czy Fleshers' Vennel. Ich nazwy pochodzą od dawnych rzemiosł. Spacer po tych uliczkach zajmuje niewiele czasu, a można go rozciągnąć, wstępując do sklepów i kawiarni.

Kościół św. Jana Chrzciciela to najstarszy budynek w mieście, sięgający 1159 roku. Obecna bryła pochodzi z przebudowy trwającej od XV do XIX wieku. Zobacz XV-wieczny mosiężny świecznik. W 1559 roku w tej świątyni John Knox wygłosił kazanie, po którym tłum zniszczył klasztory w mieście.

Fair Maid's House, przy North Port, to najstarszy zachowany świecki budynek w Perth. Jego części pochodzą z 1475 roku. Sir Walter Scott uczynił z niego dom Catherine Glover w powieści „The Fair Maid of Perth” z 1828 roku. Perth Art Gallery przy George Street ma prace szkockich artystów, w tym Joan Eardley i Sir Williama MacTaggarta.

Dlaczego Perth ma tak burzliwą historię?

Perth było ważnym punktem w wojnach i konfliktach. W 1296 roku Edward I zajął miasto niemal bez oporu. Edward III w 1336 roku kazał zbudować mocne mury. Sfinansowało je sześć klasztorów z Perthshire i Fife. Ostatni fragment muru widać w Albert Close, przy wejściu do hotelu Royal George.

W 1437 roku w klasztorze Blackfriars zamordowano króla Jakuba I. W 1644 roku wojska rojalistów plądrowały miasto przez dwa dni po bitwie pod Tippermuir. Po bitwie pod Dunbar Oliver Cromwell założył na South Inch cytadelę. Miasto zajmowali też jakobici w 1689, 1715 i 1745 roku.

W 2012 roku Perth odzyskało status miasta, który utracono w latach dziewięćdziesiątych XX wieku. Królowa Elżbieta II odwiedziła miasto w tym samym roku, w ramach obchodów Diamentowego Jubileuszu.

Link partnerski Perth: wycieczki i bilety. Sprawdź wycieczki z przewodnikiem

Jak dojechać do Perth i poruszać się po mieście?

Perth stało się ważnym węzłem komunikacyjnym, gdy pojawiły się koleje. Pierwszą stację zbudowano tu w 1848 roku. Do miasta dojedziesz pociągiem albo autobusem, a na miejscu poruszasz się głównie pieszo. Centrum jest zwarte i da się je obejść bez problemu.

Do Scone jedzie się krótko, samochodem lub taksówką. Dojazd komunikacją publiczną wymaga sprawdzenia połączeń. Przy zakupie biletów kolejowych korzystaj z oficjalnej strony przewoźnika kolejowego obsługującego połączenia do Perth.

Jeśli wybierasz się autem, pamiętaj, że parkingi w centrum mogą być zapełnione. Wyjazd na okoliczne szlaki i zamki jest wtedy wygodniejszy.

Perth jako baza na Highlands?

Miasto nazywa siebie „Gateway to the Highlands”, czyli bramą na Highlands. Hasło jest przesadzone, ale ma podstawy. Miasto leży na skraju wzgórz, a prawdziwa granica Highlands biegnie kilkanaście kilometrów dalej na północ. Z centrum łatwo wybrać się na krótsze wyprawy w góry.

Jeśli zależy ci na Perthshire, Pitlochry to dobry kierunek na dłuższy wypad. Z kolei Dundee, również nad Tay, pasuje jako przystanek przy okazji zwiedzania regionu. Oba miejsca można połączyć z pobytem w Perth, o ile zostawisz sobie czas na dojazd.

Perth ma zalety bazy: dużo noclegów, łatwy dojazd i spokojne wieczory. Jeśli chcesz mieszkać w górach, lepiej wybrać miejsce bliżej szlaków.

Zamki i kamienne kręgi w okolicy Perth

Elcho Castle to wieża typu Z zbudowana około 1560 roku. Od dwustu lat stoi pusta, ale nie popadła w ruinę. Większość wnętrz można zwiedzić, choć niektóre piętra się zawaliły. Obok stoi gołębnik z XVI wieku.

Huntingtower to dwie baszty, z których wschodnia może pochodzić z XIV wieku, a zachodnia z XV wieku. Łączył je most, po którym obrońcy mogli przechodzić między wieżami. Zamek należał do rodu Ruthvenów, a po spisku przeciwko Jakubowi VI przeszedł w ręce króla.

Bandirran Stone Circle leży w lesie tuż przed odbiciem na Collace. Z pierwotnych dziesięciu kamieni widać osiem. Dunsinane to wzgórze, które w „Makbecie” Szekspira zdobywa Birnam Wood. Na szczycie zachowały się pozostałości umocnienia z późnej epoki żelaza, choć wykopaliska z czasów wiktoriańskich zniszczyły część z nich.

Branklyn Garden prowadzi National Trust for Scotland. Słynie z rododendronów i roślin alpejskich. Kinnoull Hill to stroma góra na wschód od miasta. Z jej szczytu widać miasto i okolicę, a na krawędzi stoi XVIII-wieczna wieża Kinnoull Tower.

Od czego zacząć planowanie wyjazdu do Perth?

Zacznij od ustalenia, które ciekawe miejsca w Perth w Szkocji są dla ciebie najważniejsze. Jeśli zależy ci na Kamieniu Przeznaczenia, zaplanuj Perth Museum i Scone Palace. Jeśli interesuje cię historia i architektura, wybierz stare miasto i kościół św. Jana.

Sprawdź godziny otwarcia oraz ceny na oficjalnych stronach, bo zmieniają się w zależności od sezonu. Zimą pałac bywa zamknięty, ale park zwykle można zwiedzać. Zaplanuj wizytę w Scone z wyprzedzeniem, bo to osobny punkt wyjazdu.

Na jeden dzień wystarczy miasto i Scone. Dwa dni pozwolą dorzucić zamki, szlaki i kamienne kręgi w okolicy. Dobrze jest zostawić zapas czasu na przejazd i pogodę.

Często pytacie

Czy warto jechać do Perth, jeśli nie planuję wizyty w Scone?
Tak, stare miasto, kościół św. Jana i Perth Museum wystarczą na osobny dzień. Scone to dodatkowy punkt, który można dorzucić, ale nie jest konieczny.
Gdzie w Perth zobaczę oryginalny Kamień Przeznaczenia?
Oryginał znajduje się w Perth Museum przy St John's Place. W Scone Palace stoi replika.
Czy Perth leży w Highlands?
Miasto leży na skraju wyżyn, a właściwa granica Highlands biegnie dalej na północ. Perth jest jednak dobrą bazą na wypady w góry.
Ile dni zaplanować na Perth?
Jeden dzień wystarczy na miasto i Scone. Dwa dni pozwalają zobaczyć też zamki i szlaki w okolicy.
Co oznaczała dawna nazwa Saint Johnstoun?
To średniowieczna nazwa miasta, od kościoła św. Jana Chrzciciela. Przetrwała w nazwie klubu St Johnstone.
Który budynek w Perth jest najstarszy?
Najstarszy jest kościół św. Jana, którego początki sięgają 1159 roku. Obecna postać pochodzi z przebudów od XV do XIX wieku.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też