Przejdź do treści
Szkocja
Okolice Edynburga

St Andrews: golf, uniwersytet i ruiny katedry w Szkocji

Redakcja Szkocja6 min czytania
St Andrews
Fot. Bill Harrison, CC BY-SA 2.0

St Andrews to nadmorskie miasto uniwersyteckie na wschodnim wybrzeżu Fife, znane jako dom golfa. Dostaniesz tu plan dnia, opis dojazdu z Edynburga, wskazówki dotyczące Old Course, ruin katedry i zamku oraz informacje o pogodzie. Wszystko w jednym miejscu, od pierwszego pomysłu do rezerwacji.

Ile dni zaplanować w St Andrews?

Jeden pełny dzień wystarcza, żeby zobaczyć główne miejsca. Dwa dni dają czas na grę na Old Course, muzea i spacer nad morzem. Miasto jest zwarte. Centrum, uniwersytet, ruiny katedry i zamku oraz kurs golfowy leżą blisko siebie, więc większość trasy przejdziesz pieszo.

Mieszana intencja, czyli golf i uczelnia, wymaga innego rytmu. Golfiści zwykle planują dzień gry jako oś wyjazdu. Miłośnicy historii zostają dłużej, bo w mieście jest kilka muzeów i ruiny do obejrzenia, a w Dundee stoi muzeum V&A i statek Discovery. Dla obu osób dwa dni to rozsądne minimum.

Jeśli łączysz wizytę z innymi częściami kraju, zacznij od wycieczki z Edynburga. Stolica leży około 50 km na południowy zachód od St Andrews, więc to dobra baza na pierwsze dni, a z kaplicy Rosslyn dojedziesz tam jednym dniem.

Jeśli chcesz poznać uniwersytecki charakter miasta, warto wybrać spacer po St Andrews z przewodnikiem. (link partnerski)

Jak dojechać do St Andrews z Edynburga?

Najprościej pociągiem do stacji Leuchars, a dalej autobusem albo taksówką. Leuchars leży około 5,2 km od centrum St Andrews, więc odcinek drogowy nie jest długi. Taksówka to wygodna opcja, gdy przyjeżdżasz z bagażem.

Nie planuj dojazdu przez lotnisko w Leuchars. Kod ADX należy do stacji wojskowej, która zakończyła loty cywilne. Dla pasażerów najbliższe lotnisko z połączeniami to lotnisko w Edynburgu.

Rozkłady autobusów zmieniają się, więc sprawdź je przed wyjazdem: aktualny rozkład autobusów z Leuchars do St Andrews znajdziesz na oficjalnej stronie przewoźnika. Przy wyjeździe z Edynburga zaplanuj zapas czasu na przesiadkę, bo połączenie składa się z dwóch etapów.

Czy warto zagrać na Old Course?

Old Course uchodzi za najstarszy kurs golfowy na świecie. Działa od 1552 roku, a golf grano tu już w XV wieku. Kurs ma 18 dołków, par 72 i długość 6680 m. Należy do Fife Council i jest prowadzony przez St Andrews Links Trust. Dzięki temu grać może większość osób, nie tylko członkowie klubów.

Obok pierwszego dołka stoi klubowy budynek Royal and Ancient Golf Club. Klub wywodzi się z towarzystwa założonego w 1754 roku i nadal zarządza zasadami golfa poza Stanami Zjednoczonymi i Meksykiem.

Na kursie jest ponad sto bunkrów, a niektóre mają nazwy i legendy. Bobby Jones, późniejszy założyciel Augusta National, grał tu po raz pierwszy w 1921 roku. The Open odbywa się na tym polu od 1873 roku, a ostatnio w 2022.

Termin ustal wcześniej, bo w sezonie miejsca znikają szybko, a cenę gry i zasady rezerwacji Old Course sprawdź na oficjalnej stronie St Andrews Links.

Co zobaczyć w ruinach katedry i zamku?

Katedra powstawała od 1158 do 1318 roku. Była głównym kościołem katolickim Szkocji przed reformacją, a dziś to największe ruiny kościelne w kraju. Po reformacji większość kamienia rozebrano w XVII wieku na budowę innych budynków. Obok stoi wieża kościoła St Rule. Stoi do dziś, ale wejście na nią jest niebezpieczne.

Zamek był siedzibą biskupów od XII wieku. Zniszczyły go kolejne armie. W 1546 roku podczas reformacji zbuntowani protestanci zlinczowali kardynała i zabarykadowali się w zamku. W czasie oblężenia wykuto w skale kopalnię i kontrminę. Można je zwiedzić jako część wystawy.

W 1656 roku radni miasta zabrali kamień z zamku do budowy mola. Dziś to malownicza ruina nad morzem, dobra na zdjęcia o każdej porze dnia.

Godziny otwarcia zmieniają się w zależności od sezonu, więc aktualne godziny otwarcia zamku i katedry sprawdź na stronie Historic Environment Scotland.

Gdzie zobaczyć uniwersytet i Martyrs Memorial?

Uniwersytet w St Andrews założono w 1413 roku. To najstarsza uczelnia w Szkocji i trzecia najstarsza w świecie anglojęzycznym. W trakcie semestru miasto żyje studentami, a na niedzielnym nabożeństwie w kaplicy z około 1450 roku widać to w strojach: czerwone togi studentów i czarne togi teologów.

Po nabożeństwie studenci idą na molo. Ten zwyczaj jest opisany w przewodnikach jako stała część niedzielnego rytuału.

Na ulicy North Street, tuż przed dziedzińcem St Salvator's, w bruku są ułożone litery PH. Upamiętniają Patricka Hamiltona, który został tu spalony na stosie w 1528 roku za poglądy luterańskie. Mówi się, że kto stanie na tych literach, może oblać egzamin.

Martyrs Memorial stoi na klifie przy The Scores, nad morzem. Upamiętnia Patricka Hamiltona, George'a Wisharta i innych męczenników reformacji.

Link partnerski St Andrews: wycieczka. Sprawdź terminy wycieczki

Link partnerski St Andrews: wycieczki i bilety. Sprawdź wycieczki z przewodnikiem

Jak spędzić czas nad morzem?

Ulica The Scores biegnie wzdłuż klifu na północnej stronie miasta. To najładniejsza trasa spacerowa, z widokiem na zatokę. Do plaży West Sands prowadzi Grannie Clark's Wynd, dawna droga, którą wciągano łodzie z centrum miasta na plażę.

Mol i przystań stoją przy ujściu strumienia Kinness Burn. Przystań jest o odpływie pusta. Z końca mola widać na północ, przez Tay, wzgórza Angus. Krajobraz jest łagodny, bez tłumów.

Woda w Morzu Północnym jest zimna. Większość odwiedzających tylko spaceruje po brzegu. Kąpiel to wybór dla najbardziej odpornych.

Przed wyjściem na plażę sprawdź prognozę wiatru. W mieście wieje mocno, więc lekka kurtka przydaje się nawet w ciepłe dni.

Które muzea i ogrody wybrać?

British Golf Museum

Muzeum pokazuje historię golfa od dawnych czasów. Stoi obok kursu, na którym zasady gry zostały spisane. To wybór dla osób, które chcą zrozumieć, skąd wzięła się cała ta tradycja.

Ogrody botaniczne

Ogrody powstały w 1889 roku jako University Botanic Gardens. Dziś prowadzi je Fife Council. Mają różne siedliska: ogród wodny, wrzosowisko, torfowisko i ogród skalny. Osiem szklarni trzyma storczyki, kaktusy i rośliny tropikalne. Aktualne godziny otwarcia sprawdź na oficjalnej stronie ogrodów botanicznych w St Andrews.

Akwarium

Akwarium ma foki, ryby, gady i pingwiny. Odbywają się karmienia i pogadanki. Budynek przy ulicy jest mały, a większość wnętrza znajduje się pod ziemią.

Muzea miejskie i uniwersyteckie

Wardlaw Museum przy The Scores pokazuje zbiory sztuki, historii i nauki uniwersytetu. Muzeum miasta mieści się w wiktoriańskiej willi w parku Kinburn i ma wystawy czasowe. Heritage Museum przy North Street pokazuje dawne sklepy i meble.

Jaka pogoda w St Andrews przez cały rok?

Klimat jest umiarkowany, morski i łagodny jak na tę szerokość geograficzną. Zimy są łagodniejsze, niż można by się spodziewać. Nocne przymrozki zdarzają się często, a śnieg jest rzadki. Miasto leży jednak na wietrznym wybrzeżu, więc wiatr odczuwa się mocniej niż temperaturę.

Opady są niewielkie jak na Szkocję. Rocznie spada nieco ponad 700 mm deszczu, bo góry chronią miasto przed atlantyckimi frontami. Deszcz z ponad 1 mm pada około 126 dni w roku. Słońca jest ponad 1500 godzin rocznie, co należy do najwyższych wartości w Szkocji.

Najwyższe zanotowane temperatury w poszczególnych miesiącach, dla stacji Leuchars w latach od 1956 do dziś:

Miesiąc Najwyższa temperatura (°C)
Styczeń 14,2
Luty 15,5
Marzec 21,4
Kwiecień 23,6
Maj 26,2
Czerwiec 29,1
Lipiec 31,3
Sierpień 30,8
Wrzesień 26,8
Październik 23,2
Listopad 17,1
Grudzień 14,9

Najwyższa temperatura w historii pomiarów padła w lipcu 2022 roku.

Od czego zacząć planowanie wyjazdu?

Zacznij od terminu gry na Old Course, bo to ona zwykle wyznacza resztę dnia. Potem dopasuj dojazd z Edynburga, który prowadzi przez Leuchars i krótki odcinek autobusowy, a jeśli planujesz dalszą trasę w głąb kraju, rozważ Perth w Szkocji. Połączenia sprawdź wcześniej, bo mogą się zmieniać.

Termin wyjazdu wybierz z myślą o zatłoczeniu. Podczas dużych turniejów golfowych miasto jest pełne, zwłaszcza w latach, w których odbywa się The Open. W semestrze uniwersytet dominuje w mieście, a poza nim jest spokojniej.

Ułóż plan z ruinami na początku dnia, kiedy jest mniej ludzi. Muzea i akwarium zostaw na porę deszczową. Spacer po The Scores i molu zaplanuj na przerwę między atrakcjami.

Zabierz wiatroszczelną kurtkę i wygodne buty. Miasto jest niewielkie, ale ścieżki nad morzem i ruiny wymagają chodzenia po nierównym terenie.

Często pytacie

Czy da się dojechać do St Andrews bez samochodu?
Tak. Z Edynburga najprościej pociągiem do Leuchars, a potem autobusem lub taksówką. Połączenia sprawdź przed wyjazdem.
Czy na Old Course może zagrać każdy?
Kurs jest publiczny i prowadzony przez St Andrews Links Trust, więc grać może większość osób. Termin i zasady rezerwacji trzeba jednak sprawdzić wcześniej.
Czy wieża kościoła St Rule jest dostępna dla zwiedzających?
Wieża stoi, ale wejście na nią jest niebezpieczne. Oglądaj ją z zewnątrz.
Dlaczego St Andrews nazywa się domem golfa?
Golf był tu grany od XV wieku, a klub Royal and Ancient ukształtował nowoczesne zasady gry. Kurs Old Course jest uważany za najstarszy na świecie.
Co robić, gdy pogoda jest zła?
Wybierz muzea i akwarium. Wardlaw Museum, muzeum miasta i akwarium są w dużej części w budynkach.
Czy w St Andrews często pada?
Opadów jest mniej niż w większości Szkocji, około 700 mm rocznie. Deszcz pada jednak w około 126 dni w roku, więc miej przy sobie kurtkę.
Podziel się
Obok tego tekstu

Przeczytaj też